فلج مغزی!!! معلولیت یا محدودیت؟

فلج مغزی یکی از شایع ترین اختلالات دوران رشد است که با اختلال در وضعیت و حرکت تعریف شده است، فلج مغزی یک ضایعه غیر پیشرونده رشدی عصبی می باشد که قبل، هنگام و بعد از تولد روی می دهد و باعث اختلالاتی در رشد طبیعی مغز می شود.

شیوع فلج مغزی
فلج مغزی تقریبا در هر 1000 تولد زنده رخ می دهد، فلج مغزی به طور کلی 30% به دلیل مشکلات قبل از تولد، 40% به دلیل مشکلات حین زایمان و 30%به دلیل مشکلات پس از تولد ایجاد می شود.

اختلالات همراه با فلج مغزی

فلج مغزی می تواند با اختلالات دیگری نیز همراه باشد از جمله:
1) عقب ماندگی ذهنی
2) اختلال یادگیری 50 تا 75%
3) اختلال گفتاری
4) نقایص شنیداری
5) حملات تشنجی
6) اختلال بینایی
همچنین لازم به ذکر است که مشکلات اجتماعی و خانوادگی ممکن است به صورت ثانویه نسبت به نقایص اولیه روی بدهند.

طبقه بندی فلج مغزی
                                            
 بر اساس منطقه درگیر بدن:
  • مونوپلژی
  • همی پلژی
  • تری پلژی
  • کوادرو پلژی
  • دای پلژی

بر اساس تقسیم فیزیولوژیک:
  • اسپاستیک
  • اتتویید
  • آتاکسی
  • فلاسید  
  • مختلط

علل ایجاد کننده فلج مغزی
  1. چند قلویی
  2. آسیب به جفت که ممکن است به رشد جنین صدمه بزند.
  3.  بیماریهای عفونی انتقالی جنینی، برای مثال ایدز، چربی، سیفیلیس و سوزاک
  4.  تغذیه نامناسب
  5. قرار گرفتن در معرض مواد سمی از قبیل نیکوتین. الکل و داروها
  6. ناسازگاری عامل   Rh بین مادر و جنین
  7. ناهنجاری های کروموزومی
  8. بیماری های ژنتیکی
  9. ناهنجاری ها و بدشکلی های احتمالی مغز نوزاد ( زایمان های طولانی مدت یا ناگهانی که ذخیره اکسیژن خون کودک را دچار مشکل می سازد و منجر به تخریب بافت مغزی می شود.)
  10. سرخجه
  11.  ساختار کوچک لگن مادر
  12.  تولد نارس کودک
  13.  زایمان به روش سزارین
  14.  اثرات ضرب بیهوشی و بی حسی
  15.  ضربه مغزی
  16. زردی و یرقان

عواملی که می تواند در دوره طفولیت (در ۳ سال اول زندگی) باعث ایجاد فلج مغزی شوند:
  • مننژیت
  • خونریزی های مغزی
  • ضربه مغزی بدنبال تصادف و افتادن از بلندی
  • غرق شدن
  • روش های پیشگیری از بروز فلج مغزی

 روش های پیشگیری از بروز فلج مغزی
  1. درمان سریع کودک مبتلا به زردی به کمک روش فتوتراپی
  2. انجام برنامه های کاهش استرس و فشار روانی مادران در دوره بارداری
  3. حفاظت کودکان در مقابل ضربه ها و آسیب های فیزیکی به مغز خصوصاً هنگام تولد
 
درمان
مداخلات مورد نیاز برای مدیریت کودکان فلج مغزی در دو طیف می تواند مورد توجه باشد. درمان بخش صدمه دیده مغز که هماهنگی و حرکات عضلات را بدرستی هدایت نماید در این خصوص تاکنون مداخله پزشکی قابل قبول که ترمیم ضایعه مغزی را انجام دهد وجود نداشته اما با پیگیری توانبخشی مناسب می توان به اینگونه کودکان کمک کرد تا زندگی مستقلی را دنبال نمایند و بعبارت دیگر وجود ضایعه بدان معنی نیست که اینگونه افراد از یک زندگی متکی بخود محروم باشند.

اینگونه کودکان علاوه بر نیازهای عمومی برای شکوفا شدن استعدادهای بالقوه ای که از آن برخوردارند نیازمند آموزش و خدمات خاص نیز می باشند. متأسفانه در پاره ای موارد حتی نیازهای عمومی اینگونه کودکان به فراموشی سپرده شده و نهایتاً ارتباط و تعامل اجتماعی که زمینه رشد، تکامل و آموزش کودکان می باشد محروم می گردند. در خصوص اینکه چه باید کرد خانواده ها می بایست توجه نمایند که:

1) پی آمد ضایعه فلج مغزی برای کودکان با انواع ضایعه متفاوت می باشد و انتظار این است کودک را همانطوریکه هست پذیرا باشیم.
2)ضایعه فلج مغزی یک بیماری پیشرونده نبوده، مداخلات و حمایت های بموقع می تواند کمک مؤثری برای استقلال کودک باشد.
3) بهتر است والدین هر چه بیشتر درباره فرزند و معلولیتش اطلاعات مناسب کسب نمایند تا در آموزش و حمایت از او نقش مؤثرتری را ایفا کنند.
4) بهتر است وعده های درمانی را با وضع کودک و واقعیات موجود تطبیق داد تا بتوان وعده های آرمانی را از درمانهای واقعی تفکیک کرد.
5) کاربرد تکنیک های مختلف در جهت برطرف نمودن نقص، ضعف و اسپاسم حرکات عضلانی حاصل از ضایعه مغزی.

 
                                                                
                                                                                                                                                                            
گفتاردرمانی
هدف گفتاردرمانی تسهیل و بهبود مهارتهای ارتباطی کودک فلج مغزی می باشد. یک کودک فلج مغزی ممکن است نیاز به کمک در زمینه غلبه بر یک مشکل خفیف تلفظ داشته باشد یا اینکه ممکن است نتواند از طریق گفتاری و کلامی با دیگران ارتباط برقرار کند و نیازمند یک روش غیر کلامی جهت برقراری ارتباط باشد. که از جمله  می توان به روش ارتباط از طریق چشم، زبان اشاره، عکس خوانی و ارتباط از طریق دستگاههای الکترونیکی اشاره کرد.همچنین اغلب کودکان دارای فلج مغزی دچار مشکل در جویدن و یا بلع غذا را دارند که متخصص گفتار درمانی میتواند در جهت رفع این مشکل و یا تسهیل عمل بلع به خود شخص و خانواده این افراد کمک کنند.
 
به امید روزی که هیچ معلولی، معلول اجتماع نباشد...
 
کارشناس گفتار درمانی؛ گفتار درمانگر انجمن توانیاب
ایوب شنگه