روز جهانی معلول

زهرا خانجانی بلیلی ؛ عضو هیئت امناء انجمن حمایت از کودکان و نوجوانان توان یاب

 

 با اعلام روز جهانی معلولین سوم دسامبر مصادف با دوازدهم آذر توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 1992 م، بارقه امید تازه ای در روح و روان آحاد این جامعه دمیده شد. هدف از برگزاری این روز تعمیم شناخت جوامع و اقشار مردم از نیازها و فعالیت های معلولین و نیز آشنا شدن خود معلولین نسبت به حقوق مادی و معنوی خودشان و راه کار برای رفع موانع و آسیب ها است.

ضرورت های جهانی
علل و عوامل مختلف دست به دست هم  داد و بزرگترین نهاد بین المللی را برای تصویب روزجهانی معلولین مجاب کرد. مهم این است که در اعلام روزی به عنوان روزجهانی معلولین، اجماع جهانی و اتفاق نظر بین نخبگان همه کشورها وجود داشت. زیرا از یک سو معلولین استعدادها و خلاقیت های قابل توجهی از خود بروز داده بودند و از سوی دیگر به مقام های عالی علمی دست یافته بودند و با زبان بی زبانی فریاد می زدند تفاوتی بین ما و انسان های سالم جسمی نیست؛ پس چرا تبعیض قائل می شوید؛ نکته دیگر مربوط به فضای ضد تبعیض، عدالت گرا و طرفدار حقوق بشر بود که در این دوره به اوج خود رسیده بود. مجموعه این علل و عوامل، سازمان ملل را برآن داشت کرد تا روز جهانی معلولین را اعلام نماید.

درگیری ها و کشمکش های ناشی ازجنگ درنواحی گوناگون کره زمین، گرسنگی، امراض و بیماری های مختلف؛ مصائب و مشقات زندگی در کشورهای در حال توسعه؛ ترافیک و تصادفات حین انجام کار؛ آلودگی محیط زیست و عدم استفاده صحیح از دارو در کشورهای صنعتی همه روز باعث بروز معلولیت های جدید می شود. لذا می بایست پیش زمینه های اجتماعی موجود باشد تا معلولان را قادر سازد به واسطه فرصت های یکسان برای زندگی و فعالیت های خود در اجتماع، مستقل از مؤسسات خیریه و نهادهایی از این دست فعالیت کنند. توانمندسازی معلولان به منظور دستیابی به زندگی مستقل به نحوی که خود مسئول زندگی خویش بوده و به خودکفایی برسند و نیز بتوانند به جامعه بپیوندند از اصول شرافت و وقار انسانی محسوب می شود.

مشارکت در امور مدنی
معلولان معمولاً از استعدادها و توانایی­های خارق العاده برخوردار می باشند. درست است در بعد جسمانی، دچار ضعف می باشند ولی در ابعاد دیگر قوت هایی دارند که جبران کننده ان بعد است. اما متأسفانه بیشتر معلولان از حقوق مدنی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بهره نمی برند و حقوق این افراد نادیده انگاشته شده است. احتمال بیکار بودن آنان بیشتر است و میزان مرگ و میر بالاتری در مقایسه با عموم مردم دارند. اما این حق طبیعی آنان است، تا در سراسر جهان بتوانند در چرخه توسعه شرکت کنند و از آن بهره ببرند.

تعهد و تعاون همگانی
اگر چه فعالیت های فردی در زمینه بهبود شرایط زندگی جوانان معلول امری مهم به شمار می رود، اما در بیشتر کشورها مسئولیت نهایی ارتقای کیفیت زندگی معلولان به دولت ها واگذار شده است البته نه به آن معنا که نقش دیگر ارگان ها و سازمان های غیردولتی کمرنگ شود.

در حقیقت دولت بسترهای مناسب برای مشارکت دیگر اقشار جامعه در راه کاهش مشکلات معلولان را ایجاد می کند. هر انسانی که در محدوده جغرافیایی یک شهر ساکن است شهروند نام دارد. اما این تعریف در عمل تفسیر دیگری می یابد. تفسیر به نفع اکثریت بدون دیدن اقلیت است. اگر در مسائل اجتماعی تفاوت های شهروندان را به رسمیت بشناسیم، آن گاه شرایط را برای حضور یکایک افراد آماده می کنیم.

خدمات الکترونیکی
عصر، عصر ارتباطات است و دنیا دنیای الکترونیک، بی دلیل نیست که شعار روز جهانی معلولان در سال 2006 « دسترسی معلولان به رسانه الکترونیک است».  این نام گذاری با تأکید بر لزوم قابلیت دسترسی معلولان به رسانه الکترونیک از تمام کشورهای عضو سازمان می خواهد از راه های گوناگون، امکان دستیابی به فناوری های ارتباطی و اطلاعات را برای معلولان همواره تسهیل کند.

مناسب سازی
البته حقوق شهروندی برای معلولین تنها در کمک هزینه نباید خلاصه شود. استفاده از تسهیلات شهری جزء حقوق شهروندی معلولین به شمار می آید، ولی استفاده از تسهیلات زمانی میسر است که شهر مناسب سازی شود و مناسب سازی شهر جهت استفاده از اماکن شهری از دیگر کارهایی است که باید برای معلولین صورت بگیرد. در ایران برای حمایت از معلولان قانون 16 ماده ای حمایت از معلولان مشتمل بر نکات راهگشای سودمندی است. طبق ماده 2 قانون جامع حمایت از معلولان کلیه وزارتخانه ها، سازمان ها، مؤسسات و شرکت های دولتی و نهادهای عمومی موظفند در طراحی، تولید و احداث ساختمان ها، اماکن عمومی، معابر و وسایل خدماتی به نحوی عمل نمایند که امکان دسترسی و بهره مندی از ان ها برای معلولان همچون سایرافراد فراهم گردد.

نوشتن قانون مسئله ای است و اجرایی و عملی سازی قانون مسئله دیگری است. ما می توانیم خوب بنویسیم و قشنگ حرف بزنیم ولی قشنگ حرف زدن دردی را دوا نمی کند. قوانین برای عملی شدن ، امکانات و تعهد انسانی می خواهند. مناسب سازی برای استفاده از فضاهای شهری مانند: نهادهای دولتی و غیردولتی، پارک ها، رستوران ها، بانک ها، سینماها، کلوپ های ورزشی و تفریحی، خیابان ها، پیاده روها، اتوبوس ها، متروها، بیمارستان ها و حتی توالت ها را شامل می شود.
به خاطر داشته باشیم مناسب سازی تنها نباید شامل فضاهای شهری باشند بلکه فضای منازل هم باید با نیاز فرد معلول و سالمند تطابق داشته باشد. دولت موظف است با کمک هزینه ها و وام های ویژه خود به معلولین فضای مسکونی انان را مناسب سازی کند تا انان بتوانند از زندگی بهتری برخوردار باشند.

اصلاح وضعیت اجتماعی و فرهنگی
سازمان جهانی بهداشت، معلولان را بزرگترین اقلیت جهان و 10درصد جوامع می داند. بنا بر آمار سازمان جهانی بهداشت هم اکنون بیش از 600 میلیون نفر از ساکنان کره زمین، به دلایل مختلف جسمی، روانی و اجتماعی، دچار ناتوانی و معلولیت هستند که 80 درصد این افراد در کشورهای جهان سوم زندگی می کنند. لازم به ذکر است که یک سوم معلولان جهان را کودکان تشکیل می دهند. آمارها حاکی از آن است که از هر 10 کودکی که در جهان متولد  می شود، یکی معلول به دنیا می­آید ویا بعداز تولد به دلیل حوادث گوناگون معلول می شود.زیرا بسیاری ازمعلولیت ها ناشی از سوءتغذیه، فقر،عدم مراقبت های بهداشتی- آموزشی و دیگرعواملی است که از پیامدهای توسعه نیافتگی جوامع است.

بر اساس آمار بانک جهانی، فقیرترین افراد جهان، معلول هستند بررسی های انجام شده، نشان می دهد که مشکلات معلولان، بیش از آن که جنبه پزشکی داشته باشد، جنبه اجتماعی و فرهنگی دارد. اکثر معلولان جهان با مشکلات فیزیکی، فرهنگی و اجتماعی بسیاری روبرو هستند. موانع اجتماعی، معلولان را از استفاده از تسهیلات شهری و رفاهی محروم می سازد. نگرش غیرکارشناسانه اجتماعی نیز معلولان را تا حد زیادی از زندگی عادی و روابط متعارف اجتماعی، دور می کند. البته به علت عدم تساوی در برخورداری زنان و مردان معلول ازمراقبت های بهداشتی، آموزش های شغلی و سایر خدمات اجتماعی، پیامدهای معلولیت برای زنان به گونه ای شدیدتر بروز می کند در هر حال، معلولان چه زن و چه مرد، به دلیل موانع ظاهری و یا اجتماعی با محدودیت هایی در زندگی مواجه  می شوند که بدون حمایت دیگران، قادر به مقابله با آن نیستند.

اشتغال و شغل مناسب
موضوع مهارت های شغلی و اشتغال معلولان از جمله دغدغه هایی است که باید همواره در میان مسئولان نهادهای مختلف هر جامعه ای وجود داشته باشد، چرا که معمولاً در سطح جامعه نگاهی ترحم آمیز نسبت به این افراد وجود دارد. باورهای قالبی نسبت به معلولان می گوید که آن ها نمی توانند کار کنند، به کمک هایی خیریه نیاز دارند و افراد نیازمندی هستند که باید از وسایل مخصوص بهره مند شوند. از دیدگاه حقوق انسانی، معلولان مانند سایر افراد جامعه حق برخورداری از امکانات و تسهیلات جامعه و مشارکت کامل در ان را به عنوان شهروند دارند. از دیدگاه اقتصادی نیز شواهد نشان می دهد که هزینه آموزش و توانبخشی حرفه ای معلولان در مقایسه با هزینه های هنگفتی که صرف حمایت و نگهداری آنان برای تمام عمر می شود، بسیار اندک است.